Có những lời nói làm tổn thương mà người nói đã quên, người nghe vẫn mang theo trong những lần im lặng.
Buông lời chỉ một thoáng thôi,
Có người mang suốt một đời lặng im.
Xin ngồi lại, để cùng tìm,
Một câu nói thật từ tim của mình.
Một câu nặng lời đôi khi bật ra giữa một bữa cơm, một cuộc điện thoại hoặc lúc cả hai đều đang mệt. “Có mỗi việc đó cũng không xong.” “Anh lúc nào chẳng thế.” “Biết vậy tôi đã không tin.”
Nói xong, thấy người kia lặng đi, lòng mình cũng chùng xuống. Ta muốn bước lại gần, nhưng vừa mở miệng đã thành: “Tôi nói vậy cũng vì lo cho bạn.”
Thế là điều định dùng để nối lại cuộc trò chuyện lại khiến khoảng cách dài thêm.
Nếu bạn đang tiếc một câu mình từng nói, vẫn có những việc có thể bắt đầu từ hôm nay: nhận rõ điều đã xảy ra, xin lỗi mà không đẩy trách nhiệm sang người nghe, rồi sửa bằng một hành động cụ thể.
Khi lời nói làm tổn thương người mình thương
Với người ngoài, ta thường lựa lời. Về đến nhà, có khi ta cho phép mình nói bất cứ điều gì vì nghĩ rằng người thân sẽ hiểu.
Nhưng sự thân thuộc không làm một câu miệt thị trở nên nhẹ hơn.
“Lần này em quên kiểm tra lại” khác với “Em là người chẳng làm được gì”. Một câu nói về sự việc còn có chỗ để cùng sửa. Một câu phủ nhận con người dễ khiến người nghe thấy mọi cố gắng của mình đều bị xóa đi.
Cũng có những lời đau vì được nói trước mặt người khác. Có những chuyện riêng được đem ra trong lúc giận. Có những câu so sánh khiến người nghe tự hỏi: “Trong mắt người ấy, mình kém cỏi đến vậy sao?”
Trước khi tìm cách giải thích, hãy thử nhớ lại chính xác: Mình đã nói điều gì, ở đâu và trước mặt ai?
Câu trả lời càng cụ thể, lời xin lỗi càng có cơ hội chạm đúng điều cần được sửa.
Trước lời xin lỗi, hãy để cơn giận có chỗ dừng
Nếu vẫn đang muốn chứng minh người kia sai, bạn có thể chưa sẵn sàng để nói chuyện tiếp.
Hãy xin một khoảng nghỉ có điểm hẹn:
“Lúc này mình đang nóng và sợ sẽ nói thêm điều không hay. Cho mình nghỉ một lúc. Tối nay, nếu bạn đồng ý, mình muốn nói lại chuyện vừa rồi.”
Trong khoảng nghỉ ấy, đừng tiếp tục gửi những tin nhắn dài để tranh luận. Cũng đừng nhờ người thân đứng về phía mình rồi gây thêm áp lực cho người kia.
Bạn có thể uống nước, đi lại một chút và ghi vài dòng. Nếu góc nghỉ quen có một ấm trà, hãy cứ để việc chuẩn bị trà diễn ra chậm rãi. Điều cần giữ là khoảng dừng trước khi nói tiếp; một cốc nước bình thường cũng đủ.
Một lời mời uống trà chỉ nên mở ra lựa chọn. Người kia có quyền chưa muốn ngồi cùng.
Một lời xin lỗi cần nói rõ những gì?
Bạn không cần tìm một câu thật đẹp. Hãy nói điều mình có thể chịu trách nhiệm và thực hiện.
Nhắc đúng việc mình đã làm
Thay vì “Xin lỗi về mọi chuyện”, bạn có thể nói:
“Lúc ăn cơm, mình đã nói bạn chẳng làm được gì trước mặt các con. Câu đó là điều mình cần xin lỗi.”
Khi nhắc đúng sự việc, người nghe có thể nhận ra bạn đã nhìn thấy điều khiến họ đau.
Nếu không nhớ nguyên văn, hãy nói thật rằng mình không nhớ đủ. Đừng ép người kia phải chứng minh từng chữ mới chịu nhận lỗi.
Nhận trách nhiệm mà không đổ lỗi
“Xin lỗi, nhưng tại bạn cứ nhắc mãi” dễ khiến lời nhận lỗi quay lại thành một lời trách.
Bạn vẫn có thể có điều cần được lắng nghe. Hãy dành cho nó một cuộc trao đổi khác, sau khi đã nhận phần trách nhiệm của mình.
Có thể nói ngắn gọn:
“Mình đã bực, nhưng việc dùng câu đó để nói với bạn là lựa chọn của mình. Mình xin lỗi.”
Để người kia kể điều họ đã trải qua
Bạn có thể hỏi:
“Nếu bạn muốn nói, mình sẵn lòng nghe câu ấy đã khiến bạn cảm thấy thế nào.”
Rồi nghe hết câu.
Đừng vội sửa cách họ cảm nhận bằng những lời như “Có gì đâu”, “Bạn nghĩ nhiều quá” hoặc “Tôi đâu có ý đó”.
Ý định của người nói và điều người nghe đã trải qua có thể khác nhau. Muốn hiểu nhau, ta cần có chỗ cho cả hai điều ấy.
Đưa ra một việc sửa có thể nhìn thấy
“Từ nay mình sẽ tốt hơn” là một mong muốn rộng. Hãy chọn một việc rõ hơn:
- Không mang chuyện riêng ra nói trước người khác.
- Khi bất đồng, nói về việc đang xảy ra, tránh chê bai cả con người.
- Nếu đã nói sai sự thật, chủ động đính chính với đúng những người đã nghe.
- Khi cần nghỉ giữa cuộc trao đổi, nói rõ và hẹn thời gian trở lại.
Chỉ hứa điều mình thực sự sẽ làm. Một lời hứa vừa sức được giữ lại có ý nghĩa hơn một lời thề lớn trong lúc sợ mất nhau.
Viết thử trước khi nói lại
Có lúc nghĩ trong đầu thì rõ, đứng trước người kia lại thành chống chế. Bạn có thể viết nháp theo bốn dòng dưới đây:
| Điều cần viết | Câu hỏi để tự trả lời |
|---|---|
| Sự việc | Mình đã nói hoặc làm gì? |
| Trách nhiệm | Phần nào thuộc về lựa chọn của mình? |
| Lắng nghe | Mình còn chưa hiểu điều gì ở người kia? |
| Việc sửa | Lần tới mình sẽ làm khác ở đâu? |
Nếu đang dùng bộ sách và sổ tay, bạn có thể dành một trang để ghi điều muốn nói. Khi viết lời xin lỗi, hãy gọi đúng việc cần sửa; đừng dùng những dòng biết ơn để lướt qua chuyện đã xảy ra.
CUỐN SÁCH ĐƯỢC NHẮC ĐẾN
Ví dụ, sau một lần chê người thân trước mặt con, lời nói lại có thể là:
“Lúc nãy, anh đã nói em chẳng làm được gì trước mặt các con. Anh xin lỗi vì đã hạ thấp em như vậy. Anh muốn nghe điều em cần nói, nếu lúc này em sẵn sàng. Anh sẽ nói lại với các con rằng câu đó của anh không đúng. Chuyện chia việc nhà, anh muốn cùng em bàn riêng khi cả hai bình tĩnh.”
Đây là một ví dụ để tham khảo. Bạn hãy đổi cách xưng hô và sự việc cho đúng với câu chuyện của mình.
Sửa lời nói làm tổn thương bằng những lần cư xử tiếp theo
Sau lời xin lỗi, người kia có thể vẫn ít nói. Họ có thể cần quan sát xem điều đã hứa có được thực hiện không.
Đừng hỏi mỗi ngày: “Tôi xin lỗi rồi, sao bạn còn như vậy?”
Hãy làm phần mình đã nhận.
Nếu trước đây bạn thường ngắt lời, hãy để người kia nói hết. Nếu từng mang chuyện cũ ra lúc giận, hãy giữ cuộc trao đổi ở đúng việc đang cần giải quyết. Nếu đã hứa đính chính, đừng chờ người bị ảnh hưởng nhắc lại.
Với người thích giữ một góc suy ngẫm trong nhà, hình ảnh như bức tranh lá bồ đề có thể gợi một lời nhắc riêng về cách đối đãi. Điều làm nên sự thay đổi vẫn là cách mình nói và hành động khi bất đồng tiếp theo xảy ra.
Bạn cũng có thể đặt một câu nhắc trong cuốn sổ: “Nói rõ việc, giữ sự tôn trọng với người.”
Nếu muốn đọc tiếp về những lựa chọn nhỏ trong cách sống, bài Tích đức là gì? là một hướng suy ngẫm gần với câu chuyện này.
Những điều khiến ta khó mở lời
Tôi không có ý xấu, vì sao vẫn phải xin lỗi?
Bạn có thể nói rõ ý định của mình, đồng thời nhận trách nhiệm về cách đã nói.
Chẳng hạn: “Mình muốn nhắc chuyện chi tiêu, nhưng đã dùng lời coi thường bạn. Mình xin lỗi về cách nói đó.”
Việc cần trao đổi vẫn còn nguyên. Bạn có thể quay lại bàn chuyện chi tiêu bằng con số và nhu cầu cụ thể, khi cả hai đồng ý.
Cả hai đều nói nặng lời, sao tôi phải xin lỗi trước?
Bạn có thể nhận phần mình đã làm mà vẫn giữ quyền nói về điều khiến mình đau.
“Mình xin lỗi vì đã xúc phạm bạn. Mình cũng muốn có một lúc khác để nói về câu bạn đã nói với mình.”
Đừng nhận hết mọi lỗi chỉ để cuộc cãi vã kết thúc. Cũng đừng buộc lời xin lỗi của mình phải chờ người kia mở lời trước.
Tôi đã xin lỗi mà họ vẫn không trả lời thì sao?
Hãy xem mình đã nói rõ, chân thành và có việc sửa cụ thể chưa. Nếu đã làm được, bạn có thể để lại một lời ngắn rồi cho họ khoảng riêng.
Tránh gọi liên tục, gửi quà dồn dập hoặc nhờ người khác thuyết phục họ tha thứ.
Nếu họ đã yêu cầu ngừng liên lạc, hãy tôn trọng yêu cầu ấy. Bạn vẫn có thể sửa cách ứng xử của mình mà không buộc họ tiếp tục mối quan hệ.
Tôi đã làm người ấy đau nhiều lần, một lời xin lỗi còn có ý nghĩa không?
Nó có thể là bước khởi đầu, nhưng người nghe có lý do để cần thời gian.
Hãy nhìn lại điều lặp đi lặp lại: câu xúc phạm nào thường xuất hiện, lúc nào mình hay vượt giới hạn, lời hứa nào đã không được giữ. Chọn cách thay đổi cụ thể và tìm sự hỗ trợ phù hợp nếu tự mình chưa làm được.
Nếu có đe dọa, làm nhục hoặc hành vi khiến người kia sợ hãi, việc cần làm trước hết là dừng hành vi ấy và tôn trọng khoảng cách họ yêu cầu.
Tôi từng nặng lời với con, có nên nhắc lại để xin lỗi không?
Bạn có thể nói ngắn gọn, phù hợp với tuổi của con:
“Lúc nãy mẹ đã quát và nói câu không đúng về con. Mẹ xin lỗi. Mẹ sẽ nói lại việc cần làm bằng cách bình tĩnh hơn.”
Đừng bắt con phải ôm, phải nói “Con tha thứ” hoặc phải an ủi vì cha mẹ đang buồn. Hãy cho con thấy sự thay đổi trong những lần hướng dẫn sau đó.
Đọc thêm để hiểu mình trước khi hiểu người
Nếu muốn dành thêm thời gian suy ngẫm về cảm xúc và cách đối đãi, bạn có thể tìm đọc Hiểu Về Trái Tim trong tủ sách của Đào.
CUỐN SÁCH ĐƯỢC NHẮC ĐẾN
Sau vài trang đọc, hãy thử ghi một câu hỏi: “Trong cuộc trò chuyện vừa rồi, mình đã muốn người kia hiểu điều gì, và mình đã nói bằng cách nào?”
Có những điều chỉ hiện ra khi ta chịu nhìn lại mà chưa vội bênh vực mình.
Lời nói làm tổn thương không thể được thu về như một tin nhắn chưa gửi. Nhưng hôm nay, ta vẫn có thể chọn một cách bước lại gần: nhận điều đã nói, nghe điều chưa hiểu và giữ một lời hứa nhỏ.
Một lời xin lỗi có thể rất khẽ.
Phần tiếp theo của nó nằm trong những ngày ta sống cùng nhau.
LƯU MỘNG ĐÀO · CHỌN CHO MÌNH ĐIỀU PHÙ HỢP
Một trang sách mở ra, một khoảng lặng ở lại.
Góc nhìn văn hóa về nhân tướng và cách quan sát con người.
Giá262.640 ₫
Xem chi tiết
Tìm hiểu kiến thức nền về dưỡng sinh và y học cổ truyền.
Giá440.000 ₫
Xem chi tiết
LƯU MỘNG ĐÀO · CHỌN CHO MÌNH ĐIỀU PHÙ HỢP
Chăm chút góc đọc, nếp nhà và những điều giản dị mỗi ngày.
Kết hợp ánh sáng và chỗ đặt sách cho một góc ngồi ấm áp.
Giá695.000 ₫
Xem chi tiết
Pha trà, giữ nhịp thư thả cho những khoảng nghỉ trong ngày.
Giá958.888 ₫
Xem chi tiết
Mang theo tủ sách điện tử trong một thiết bị gọn nhẹ.
Giá1.680.000 ₫
Xem chi tiết
Giữ nhịp chăm sóc góc xanh trong lịch sinh hoạt bận rộn.
Giá576.840 ₫
Xem chi tiết
Giữ nhịp chăm sóc góc xanh trong lịch sinh hoạt bận rộn.
Giá2.178.000 ₫
Xem chi tiết
MB Bank · Lưu Thị Mộng Đào
