Có một câu hỏi Đào từng nghĩ khá lâu:
“Nếu một người không có nhiều tiền, không có địa vị lớn, cũng không thể làm những việc gì quá lớn lao, thì họ có thể tích đức bằng cách nào?”
Bởi khi nhắc đến tích đức, nhiều người thường nghĩ ngay đến việc làm từ thiện, giúp đỡ người khó khăn, đóng góp cho cộng đồng hoặc làm một điều gì đó thật lớn. Những việc ấy đều đáng quý.
Nhưng nếu chỉ như vậy thì có phải một người bình thường, mỗi ngày đi làm, chăm sóc gia đình, nuôi con, lo cơm áo gạo tiền… sẽ không có cơ hội tích đức?
Đào nghĩ là không. Có khi tích đức bắt đầu từ chính cách mình sống mỗi ngày:
- Một lời nói không làm người khác tổn thương.
- Một lần giữ lời hứa.
- Một lần không lợi dụng sự yếu thế của người khác.
- Một lần biết nhận lỗi.
- Một lần giúp ai đó mà không cần họ phải mang ơn.
Những việc ấy rất nhỏ. Nhưng cuộc đời của một người lại được tạo nên từ rất nhiều điều nhỏ như thế.
Tích Đức Là Gì?
- “Tích” có thể hiểu là góp nhặt, bồi đắp từng chút một.
- “Đức” thường gắn với phẩm chất, đạo lý và cách một người sống, đối xử với người khác.
Vì vậy, tích đức có thể được hiểu theo một cách gần gũi là quá trình một người từng ngày bồi đắp những điều tốt đẹp trong cách sống và cách đối xử với cuộc đời.
Đào không nghĩ tích đức nên được hiểu giống như một tài khoản. Làm một việc tốt không có nghĩa là mình được cộng thêm một điểm. Giúp một người cũng không có nghĩa ngày mai cuộc đời bắt buộc phải trả lại cho mình một điều tốt tương ứng. Nếu sống như vậy, việc thiện rất dễ trở thành một cuộc trao đổi: “Tôi đã làm điều tốt này, vậy tôi phải nhận lại điều tốt kia.”
Nhưng cuộc sống không đơn giản như một phép tính. Điều đáng quý hơn có thể nằm ở chỗ: Mỗi việc mình làm đang góp phần tạo nên con người mà mình trở thành.
Tích Đức Có Phải Là Làm Thật Nhiều Việc Tốt?
Không nhất thiết. Một người có thể:
- Làm rất nhiều việc tốt trước mặt mọi người nhưng trong đời sống riêng lại thường xuyên làm tổn thương người thân.
- Giúp đỡ rất nhiều người nhưng lại không giữ chữ tín trong công việc.
- Nói rất hay về lòng tử tế nhưng lại sẵn sàng chèn ép người khác khi điều đó mang lại lợi ích cho mình.
Vì vậy, nếu muốn nói về tích đức, Đào nghĩ nên bắt đầu từ một câu hỏi đơn giản: “Cách mình sống khi không có ai nhìn thấy là như thế nào?”
Bởi khi không có khán giả, không có máy quay, không có lời khen, con người thật của mình thường hiện ra rõ nhất.
(Đào cũng chia sẻ nhiều hơn về góc nhìn này trong Góc nhỏ về đời sống và nhân sinh của Lưu Mộng Đào — nơi Đào viết về nhân quả, phúc đức, các mối quan hệ, sách và những điều mình chiêm nghiệm trên hành trình sống).
7 Cách Tích Đức Từ Những Điều Rất Nhỏ
Không cần phải đi đâu xa, việc tích đức có thể bắt đầu ngay trong chính gia đình và đời sống thường nhật:
1. Giữ lời nói có chừng mực
Một câu nói có thể làm một người vui cả ngày, nhưng cũng có thể khiến người khác nhớ suốt nhiều năm, đặc biệt là với người thân. Chúng ta thường có xu hướng giữ ý với người ngoài nhưng lại dễ nói những lời nặng nề với người trong nhà (“Người nhà mà, nói gì chẳng được”).
Nhưng chính người nhà mới là những người sống cùng mình lâu nhất. Nếu muốn tích đức, đôi khi chỉ cần tập dừng lại vài giây trước khi nói: không phải chuyện gì mình nghĩ cũng cần nói ra, không phải lúc nào mình đúng cũng cần chứng minh mình đúng, và không phải một lời nói thắng trong cuộc tranh luận sẽ mang lại bình an cho gia đình.
2. Giữ chữ tín
Đã hứa thì cố gắng làm, không làm được thì nói. Đừng để người khác phải chờ đợi trong im lặng chỉ vì mình ngại nói thật. Trong công việc cũng vậy, một người có thể mất nhiều năm để xây dựng uy tín nhưng đôi khi chỉ cần vài lần thất hứa là người khác không còn tin mình nữa.
Chữ tín không phải điều gì quá cao siêu. Nó nằm trong những việc rất nhỏ:
- Hẹn giờ thì đúng giờ.
- Đã nhận việc thì có trách nhiệm.
- Đã nói sẽ gọi lại thì nhớ gọi.
- Đã vay thì tìm cách trả.
3. Không lợi dụng lúc người khác yếu thế
Đây là điều rất đáng suy nghĩ, đặc biệt trong công việc và kinh doanh:
- Khi khách hàng chưa hiểu, mình giải thích rõ hơn hay cố tình làm cho họ hiểu sai để bán được hàng?
- Khi đối tác đang khó khăn, mình tìm cách cùng họ giải quyết hay tận dụng lúc họ yếu để ép giá?
- Khi một người đang cần việc, mình đối xử với họ như một con người hay nghĩ rằng vì họ cần nên mình có quyền đối xử thế nào cũng được?
Có những cơ hội kiếm tiền mình hoàn toàn có thể nắm lấy, nhưng không phải cơ hội nào cũng đáng để nắm. Kiếm được tiền là một chuyện, kiếm tiền bằng cách nào lại là một chuyện khác. Đó cũng là nơi chữ “đức” đi vào đời sống kinh doanh.
4. Biết giúp người nhưng không biến sự giúp đỡ thành món nợ
Giúp một người là điều tốt. Nhưng nếu sau đó cứ nhắc đi nhắc lại (“Tôi đã giúp anh bao nhiêu lần”, “Tôi đã làm cho anh chuyện này”, “Không có tôi thì anh…”), thì sự giúp đỡ ấy đôi khi lại trở thành áp lực. Một việc tốt đẹp có thể mất đi rất nhiều giá trị khi người nhận luôn phải mang cảm giác mắc nợ.
Đào nghĩ, nếu đã giúp được ai trong khả năng của mình thì hãy giúp bằng sự tỉnh táo: giúp trong giới hạn, giúp đúng lúc, và nếu có thể, đừng biến lòng tốt của mình thành một chiếc dây buộc người khác.
5. Biết xin lỗi
Có người rất dễ nói “Cảm ơn”, nhưng lại cực kỳ khó nói “Xin lỗi” bởi để nói xin lỗi thật lòng, mình phải chấp nhận rằng mình đã sai.
- Có những gia đình nhiều năm không nói chuyện với nhau chỉ vì một người không chịu bước xuống trước.
- Có những mối quan hệ kết thúc không phải vì hết thương, mà vì cả hai đều chờ người kia xin lỗi trước.
Một lời xin lỗi không làm mình nhỏ đi, mà cho thấy mình đủ trưởng thành để nhìn nhận phần trách nhiệm của mình. Đôi khi, một câu “Anh xin lỗi” hoặc “Mẹ xin lỗi con” có thể chữa một vết thương mà rất nhiều lời giải thích không làm được.
6. Không nói xấu người khác khi họ không có mặt
Đây là một dạng thực hành rất khó bởi những câu chuyện về người khác thường rất dễ trở thành đề tài trò chuyện. Nhưng hãy thử tự hỏi: Nếu người đó đang ngồi ở đây, mình có nói y nguyên những điều này không? Nếu câu trả lời là không, có lẽ mình nên dừng lại. Không phải chuyện gì mình biết cũng cần kể, và không phải bí mật nào người khác chia sẻ cũng trở thành câu chuyện để mình mang đi kể. Giữ được một điều không nên nói cũng là một cách giữ đức.
7. Làm điều đúng ngay cả khi không ai biết
Đây có lẽ là phần khó nhất: Không ai nhìn thấy, không ai khen, không ai biết mình đã làm gì. Nhưng mình biết, và đôi khi chỉ cần mình biết là đủ. Trả lại một món đồ nhặt được, không gian dối khi có cơ hội, không lấy phần lợi không thuộc về mình, không đổ lỗi cho người khác để bảo vệ hình ảnh bản thân, không dùng bí mật của ai đó để trục lợi… Đó là những lựa chọn rất nhỏ nhưng chính là những viên gạch tạo nên nhân cách.
Tích Đức Cho Con Cháu Có Phải Là Để Lại Thật Nhiều Tiền?
Nhiều cha mẹ dành cả đời để cố gắng tích lũy tài sản cho con. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu vì ai cũng mong con mình có một cuộc sống tốt hơn. Nhưng nếu chỉ để lại tiền mà không để lại cách sống, thì tài sản chưa chắc tạo nên một cuộc đời tốt đẹp.
Một đứa trẻ cần được dạy cách kiếm tiền, nhưng cũng cần biết cách sử dụng tiền, biết giữ chữ tín, biết biết ơn, biết chịu trách nhiệm, biết tôn trọng người khác, và biết rằng không phải thứ gì có thể mua được bằng tiền cũng nên mua.
Có thể cha mẹ không để lại cho con một gia tài thật lớn, nhưng nếu để lại một nền tảng sống tử tế, đó cũng là một dạng tài sản rất quý. Vì vậy, khi nói tích đức cho con cháu, Đào thích nhìn theo một góc thực tế hơn: Cha mẹ đang sống như thế nào cũng là một bài học mà con cái đang nhìn thấy mỗi ngày.
Tích Đức Có Làm Cuộc Đời Hết Khó Khăn Không?
Không ai có thể nói chắc như vậy. Một người sống tử tế vẫn có thể gặp thất bại, một người tốt vẫn có thể bị hiểu lầm, và một gia đình sống đàng hoàng vẫn có thể trải qua bệnh tật, mất mát cùng những giai đoạn khó khăn.
Vì thế, Đào không muốn biến chữ “tích đức” thành một lời hứa kiểu “Cứ sống tốt thì cuộc đời sẽ không có chuyện xấu.” Cuộc đời phức tạp hơn thế. Điều chúng ta có thể lựa chọn là cách mình đối diện với những gì xảy ra:
- Khi khó khăn, mình có trở nên cay nghiệt hơn không?
- Khi thành công, mình có coi thường người khác không?
- Khi có quyền lực, mình có dùng nó để làm tổn thương người yếu hơn không?
- Khi có tiền, mình có còn giữ được nguyên tắc không?
Đó mới là những câu hỏi đáng suy nghĩ.
Tích Đức Cũng Là Một Cách Rèn Mình
Có một điều Đào rất thích ở chữ “tích”. Nó nhắc mình rằng không cần phải thay đổi bản thân trong một ngày, không cần hôm nay quyết tâm trở thành một người hoàn hảo. Chỉ cần mỗi ngày tốt hơn một chút:
- Hôm nay bớt một câu nói làm người khác đau.
- Ngày mai giữ thêm một lời hứa.
- Ngày kia biết nhận lỗi sớm hơn.
- Một ngày khác biết nhường người khác một phần lợi ích.
Rồi một ngày nhìn lại, mình có thể nhận ra mình đã trở thành một người khác — không phải vì một việc lớn, mà vì hàng trăm, hàng nghìn lựa chọn nhỏ.
Đó là lý do Đào nghĩ tích đức không chỉ là làm điều tốt cho người khác, mà còn là quá trình mình tự rèn mình thành một người tử tế hơn.
Nếu Muốn Bắt Đầu Tích Đức Từ Hôm Nay
Không cần chờ đến khi có nhiều tiền, không cần chờ thành công, không cần chờ có một cơ hội thật lớn. Hôm nay có thể bắt đầu bằng 7 việc:
- Nói ít hơn một câu làm người khác tổn thương.
- Giữ một lời hứa.
- Nói lời cảm ơn.
- Chủ động xin lỗi.
- Không nói xấu một người khi họ không có mặt.
- Không lợi dụng lúc người khác yếu thế.
- Làm một điều tốt mà không cần ai biết.
Nếu làm được, ngày mai lại tiếp tục. Không phải để mong cuộc đời lập tức trả lại cho mình một điều gì, mà bởi vì mình muốn trở thành một người mà chính mình cũng tôn trọng.
Đọc Thêm Một Cuốn Sách Để Suy Ngẫm Về Nhân Quả
Nếu chủ đề tích đức, nhân quả và cách con người gieo những lựa chọn trong cuộc sống khiến bạn muốn tìm hiểu sâu hơn, Đào gợi ý bạn có thể xem Nhân Quả Báo Ứng Hiện Đời tại cửa hàng sách của Lưu Mộng Đào.
Đào không xem một cuốn sách là câu trả lời thay cho cuộc sống, nhưng một cuốn sách hay có thể giúp mình đặt một câu hỏi mà trước đó mình chưa từng nghĩ đến. Và đôi khi, một câu hỏi đúng có giá trị hơn rất nhiều một câu trả lời có sẵn.
Nếu muốn khám phá thêm những cuốn sách về nhân sinh, tri thức và đời sống, bạn có thể ghé Góc Sách Hay của Lưu Mộng Đào.
Lời Kết
Có lẽ tích đức không phải là làm cho người khác nhìn thấy mình tốt đến đâu. Mà là khi đứng trước một lựa chọn, mình biết đâu là điều không nên làm:
- Khi có thể nói một lời làm người khác đau, mình chọn không nói.
- Khi có thể lấy phần lợi về mình, mình biết dừng lại.
- Khi có thể đổ lỗi, mình nhận phần trách nhiệm của mình.
- Khi có thể trả đũa, mình chọn cách không làm điều khiến mình phải hối tiếc.
Những điều đó không ồn ào, không phải lúc nào cũng được nhìn thấy, nhưng chúng âm thầm tạo nên một con người.
Và nếu một ngày con cháu hỏi: “Ngày trước cha mẹ đã để lại cho con điều gì?” Có lẽ câu trả lời đẹp nhất không chỉ là một căn nhà, một khoản tiền hay một tài sản, mà còn là:
- Một cách sống.
- Một chữ tín.
- Một gia đình biết thương nhau.
- Và một cái tên được nhắc đến bằng sự tử tế.
Có lẽ, đó cũng là một cách rất bình dị để hiểu hai chữ: TÍCH ĐỨC.
Lưu Mộng Đào
Góc nhỏ về đời sống & nhân sinh
